Personal Statement là một yếu tố vô cùng quan trọng của bộ hồ sơ du học Mỹ, mang tính chất quyết định bạn có nhận được cái gật đầu đồng ý của Hội đồng Tuyển sinh (HĐTS) hay không. Hoàn thiện bài luận là cả một quá trình vô cùng dài hơi, và cũng có thể nói là gian nan. Bài luận của bạn phải vừa có sức hút, gây được ấn tượng khó quên trong lòng người đọc, lại vừa cá nhân hóa, lẫn chứa đựng nhiều thông điệp sâu sắc--tất cả những tính từ ấy phải được bộc lộ rõ trong chưa tới 2 trang giấy. 

Nhưng có một sự thật mà bạn nên biết, đó là: Một nửa những bài luận du học thành công đều xuất phát từ cái gốc rễ là ý tưởng (topic idea) tốt. Nếu bạn thực sự tâm huyết với những gì mà bạn muốn viết, cũng như bạn rất muốn chứng minh những gì được coi như là ý nghĩa, quan trọng với cuộc đời của mình, thì cái “tâm huyết” đó sẽ trở nên vô cùng sống động trên trang giấy Personal Statement để từ đó chinh phục được hoàn toàn trái tim của người đọc. 

Như vậy, làm thế nào để bạn tìm được một “topic idea” tốt cho bài luận của mình? Cách tốt nhất có lẽ là “động não” để nghĩ về những sự kiện quan trọng trong cuộc đời của bạn mà có sức ảnh hưởng lớn đến việc hình thành nên chính con người thật của bản thân bạn. Trong bài viết lần này, HOLA Academy sẽ giúp bạn làm được điều đó. 


Điều gì làm nên một ý tưởng tốt? 

Nghĩ lại đi, bộ hồ sơ của bạn cho HĐTS thấy được những gì? Hầu hết chỉ là những con số và các thông tin cá nhân cơ bản như tên, trường, điểm trung bình và điểm SAT. Những con số này chắc chắn sẽ là “enough”, bạn sẽ không phải động chân động tay gì thêm nữa, nếu như các trường ĐH đang có chỉ tiêu tuyển dụng một đội quân robot cho khuôn viên của họ. 

brainstorm

Photo by Kenzo Gomez

Nhưng ở đây họ không tìm kiếm robot. Mà trường đại học tìm kiếm con người. Vậy làm sai để những người chưa bao giờ gặp bạn có thể hiểu rõ về con người thật của bạn? Câu trả lời không gì khác, đó là: Bài luận - Personal Statement. Bài luận chính là con đường dẫn Hội đồng tuyển sinh đến với thế giới quan của cá nhân bạn, để từ đó cảm nhận được giá trị con người mà bạn mang đến cho môi trường giáo dục này. 

Bài luận không chỉ là một công cụ chứng tỏ bản thân, mà đây còn là một lời khẳng định rõ ràng cho HĐTS rằng bạn có khả năng diễn đạt suy nghĩ của mình thông qua ngôn từ một cách trôi chảy và logic. Điều này liên quan mật thiết đến kĩ năng viết sáng tạo ở các chương trình học sau này. Chưa hết, họ đòi hỏi ở một bài luận phải bộc lộ được các yếu tố sau: Điều gì làm nên con người bạn? Bạn có thoải mái chia sẻ những tổn thương hay các trải nghiệm cuộc đời mà bạn đã trải qua? Bạn có sở hữu một tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề tốt hay không? 

Nói tóm lại, một ý tưởng bài luận tốt chính là một cột mốc trong quá khứ mà bạn có thể thuật lại nó, kết luận, và từ đó giải thích những ảnh hưởng của nó lên bạn. Quan trọng không kém, bạn nên đào sâu vào việc sự kiện ấy đã thay đổi bạn từ một con người cũ cho đến một con người ở “version” tốt hơn như thế nào. Nếu bạn chắc chắn rằng mình có khả năng làm được điều đó trong bài luận, thì xin chúc mừng, bạn có khả năng dẫn đầu cuộc đua này rồi đấy!

 

Làm sao để biết ý tưởng này có tốt hay không? 

Eric Maloof - Giám đốc bộ phận Tuyển sinh Quốc tế của trường Trinity University tại San Antonio, bang Texas có một “checki-list” khá ổn nhằm trả lời cho câu hỏi trên, để hướng bài luận của bạn đi đúng con đường. Eric khẳng định nếu bạn tìm được câu trả lời là “Có” cho 2 câu hỏi dưới đây, thì bạn đang có một khởi đầu rất tốt với bài luận của mình: 

1. “Is the topic of my essay important to me?” (Liệu ý tưởng này có thật sự quan trọng đối với mình hay không?)
2. “Am I the only person who could have written this essay?” (Mình có phải là người duy nhất viết được về chủ đề này hay không?)

Dựa vào hai câu hỏi trên, bạn có thể “phiên dịch” chúng ra thành các hành động cụ thể nào? 

Make it personal” - Cá nhân hóa. Hãy viết về một thứ gì đó mang tính cá nhân, liên quan trực tiếp tới con người của bạn và khi viết về nó, bạn cảm nhận được vấn đề đấy ở mức sâu sắc và đa chiều nhất có thể. Bẻ gẫy các nhánh nhỏ hơn để tìm được câu trả lời như: Một sự kiện, một người có ảnh hưởng tới cuộc đời bạn, một trải nghiệm ý nghĩa - và từ đó, liên hệ, kết nối tới các nhánh lớn hơn của con người bạn, hay nói đúng hơn, con người bạn được phác thảo ra sao từ những cái rễ ấy? 

Always think about your reader!” - Luôn nghĩ đến người đọc bài luận của bạn. Trong trường hợp này, người đọc bài luận của bạn chính là các thành viên của HĐTS, những người vất vả đọc hàng trăm hồ sơ mỗi ngày và đưa ra những quyết định khó khăn. Bạn chắc chắn sẽ không muốn làm người đó cảm thấy mình thật tẻ nhạt, hay bị xúc phạm, bị động chạm. Ngược lại, việc bạn cần làm là gây ấn tượng sâu đậm trong tâm trí của “người ấy”. 

bài luận du học Mỹ

Bạn có thể cho vào bài luận những chi tiết nhỏ nhặt, từ ngữ mang tính biểu cảm cảm xúc cao, hoặc thậm chí là các đoạn hội thoại nếu cảm thấy cần thiết, miễn là khi người đọc đọc được bài luận của bạn, họ phải cảm thấy “connected” - kết nối với con người được thể hiện trên trang giấy trong khi họ chưa hề biết mặt hay từng tiếp xúc, nói chuyện trực tiếp bao giờ.


Các cách "brainstorm" để có được một ý tưởng tốt cho bài luận

Dưới đây sẽ là 35 cách, hay nói đúng hơn là 35 câu hỏi để bạn trả lời liên quan trực tiếp tới cuộc sống cũng như các trải nghiệm của bạn trong quá khứ hoặc hiện tại. 35 câu hỏi này sẽ giúp bạn tìm ra được ý tưởng cho bài luận của mình, cho dù đó là ý tưởng đầu tiên hay cuối cùng. 

HOLA Academy khuyên bạn nên dành 2 phút ở mỗi câu hỏi để suy ngẫm và trả lời bằng cách ghi xuống đáp án mà mình cho là đúng là “relevant” (liên quan) nhất tới bản thân, hoặc bất cứ điều gì mà bạn có thể nghĩ tới. 2 phút là thời gian ước tính tổng quan. Nếu có thời gian để ngồi xuống bình tĩnh, ngẫm nghĩ từng câu hỏi, để các kỉ niệm và trải nghiệm, cũng như cảm xúc của bạn chạy dọc trong tâm trí để rồi đưa ra câu trả lời thì quá tuyệt vời. “Thời gian” đó có thể là 5 ngày, 1 tuần hay 2 tuần cũng được, miễn là bạn phải tìm thấy câu trả lời cho chúng. 

Brainstorm 01: Những khoảnh khắc quyết định trong cuộc đời

  • Kỉ niệm nào trong đời khiến bạn cảm thấy hạnh phúc nhất? Tại sao lại như vậy? Có gì ở nó khiến bạn cảm thấy như thế? Sau đó bạn thay đổi ra sao? Những điều này có ý nghĩa gì đối với bạn?

  • Đâu là kỉ niệm khiến bạn buồn lòng nhất? Nếu được quay lại, bạn có chọn thay đổi hoặc làm khác nó đi không? Bạn học được gì từ kỉ niệm buồn ấy? 

  • Đâu là quyết định khó khăn nhất mà bạn đừng đưa ra? Điều gì khiến nó khó khăn đến thế? Nó có những mặt “dễ” nào không? Sau khi bạn đưa ra quyết định đó, kết quả có trùng với những gì mà bạn đã mong muốn không? Trong suốt quá trình suy nghĩ để đưa ra quyết định, bạn có định lên một Plan B nào khác không hay cứ đi theo bản năng thôi? 

  • Quyết định nào mà bạn muốn nhưng không thể thực hiện được? Tại sao bạn lại không đủ dũng cảm và năng lực để thực hiện nó? Những gì bạn quyết định bên cạnh nó có ảnh hưởng tới bạn như thế nào? Bạn nghĩ sao nếu trong trường hợp đó, bạn quyết định theo một hướng hoàn toàn khác? 

  • Điều gì là đáng sợ và nguy hiểm nhất xuyên suốt thời gian mà bạn sống? Bạn bị đe dọa bởi cái gì? Những gì là điều cản trở bạn vượt qua nó? Bạn đã vượt qua nỗi sợ ấy chưa? 

  • Lần đầu tiên bạn cảm thấy bạn không còn là một đứa là khi nào? Ai đã ở bên cạnh bạn lúc đó? Bạn đã chứng kiến hoặc làm điều gì để cảm thấy như thế? Điều gì là khác biệt giữa bạn ở phiên bản trẻ con và bạn của ngày hôm nay, khi cảm thấy mình đã là người lớn? 

  • Bạn tự hào nhất về điều gì ở bản thân? Đó là một tài năng hay một kĩ năng? Nếu có đó là gì? Hay đó là một cá tính riêng biệt? Một thành tựu để đời? Tại sao “thứ này” khiến bạn cảm thấy tự hào về bản thân? 

du học Mỹ

Brainstorm 02: Nghĩ đến những người có ảnh hưởng tới bạn 

  • Về mặt tính cách hoặc phẩm chất, bạn thấy mình giống bố hay mẹ hơn? Điều gì có ở họ khiến bạn cảm thấy đó là mình? Và điều gì không? Bạn ước rằng bạn sẽ giống họ nhiều hơn hay ít giống đi? 

  • Người ông, người bà, cụ, kị hoặc một người cao tuổi nào đó trong nhà có ảnh hưởng lớn nhất tới bạn? Nếu đó là một ảnh hưởng tích cực, bạn muốn đi theo bước chân của họ ở điểm nào? Nếu đó là một ảnh hưởng tiêu cực, liệu bạn có làm mọi cách (hoặc ít cách) để tránh trở nên giống họ hay không? Xã hội mà bạn được sinh ra khác với xã hội mà bạn được sinh ra ở những điểm nào? 

  • Thầy cô giáo nào ở trường học đã là một thử thách lớn đối với bạn? Cụ thể, đó là thử thách gì? Bạn phản ứng với nó như thế nào? 

  • Điều gì mà người khác nói với bạn, sau đó bạn bị ám ảnh bởi nó mãi? Người đó nói điều ấy khi nào, lúc nào và ở đâu? Bạn nghĩ tại sao nó lại ám ảnh bạn lâu tới vậy?

  • Nếu có cơ hội, bạn muốn đổi chỗ 1 ngày với người bạn nào của mình nhất? 

  • Nếu có cơ hội trở thành người thân của một ai đó - bất kể đó là người sống hay chết, nhân vật lịch sử hay viễn tưởng, bạn sẽ chọn ai? Bạn muốn người đó dạy mình những gì? Bạn yêu quý nhân vật này ở tính cách, ngoại hình hay phẩm chất? Bạn nghĩ người này sẽ nghĩ gì về bạn? 

  • Đối với những người thân mà bạn rất hiểu rõ họ, bạn cảm thấy cuộc đời/cuộc sống của ai khó khăn, trắc trở hơn của bạn? Điều gì đã tác động tới họ - do hoàn cảnh, hay do tính cách? Bạn đã thử ra tay giúp họ lần nào chưa? Nếu có, việc đó có tác dụng không? Nếu không, bạn sẽ giúp họ bằng cách nào nếu như bạn có cơ hội?

  • Đối với những người thân mà bạn rất hiểu rõ họ, bạn cảm thấy cuộc đời/cuộc sống của ai dễ dàng, sung sướng hơn của bạn? Bạn có ghen tị không? Tại sao và tại sao không?

Brainstorm 03: Tái hiện những thời gian và địa điểm quan trọng

  •  Lần cuối cùng mà bạn cảm thấy bạn rất rất đam mê một điều gì đó đến nỗi bạn quên mất thế giới ngoài kia có hình thù ra sao là khi nào? Bạn đã làm việc gì lúc đó? Bạn nghĩ tại sao đam mê này lại khiến bạn tập trung đến vậy?
  • Bạn thường dành thời gian rong chơi và mơ mộng ở đâu? Tại sao bạn nghĩ địa điểm này lại có ảnh hưởng tới bạn như vậy? Bạn có thường xuyên tìm kiếm nó không? hay bạn trốn tránh nơi này? Tại sao?

  • Thời gian nào trong ngày là đẹp nhất và tệ nhất? Tại sao?

  • Nơi bạn ở, đâu là góc, hoặc không gian mà bạn thích nhất? Bạn thích nó ở điểm nào? Bạn có thường xuyên dành thời gian ở đó không hoặc bạn sử dụng không gian ấy để làm gì? 

  • Bạn ghét nhất nơi nào trong nhà mình và tại sao?

  • Nếu bạn bắt buộc phải lặp đi lặp lại một ngày suốt cuộc đời, giống như phim “Groundhog Day”, thì ngày đó của bạn sẽ như thế nào? Nếu bạn trả lời theo một ngày đã xảy ra trong cuộc đời bạn trước đây, thì tại sao bạn lại muốn lặp đi lặp lại ngày ấy? Để hưởng thụ một điều gì đó vui vẻ chăng hay để sửa chữa những sai lầm? 

  • Nếu bạn được cho một cơ hội quay ngược thời gian để cho bản thân một lời khuyên, bạn sẽ quay lại vào thời điểm nào? Và lời khuyên đó là gì? Tại sao? Bạn muốn lời khuyên mà mình đưa ra ấy sẽ có tác động như thế nào đối với bản thân sau này?



Brainstorm 04: Những câu hỏi cần nhiều suy nghĩ hơn 

  • Nếu có cơ hội được làm đi làm lại 1 điều trong cuộc đời, bạn sẽ làm gì? 

  • Nếu bạn được quyền xen vào một sự kiện hoặc việc mà bạn làm để làm lại nó từ đầu, bạn sẽ chọn gì ở 2 phương án sau? Tích cực - có cơ hội để trải nghiệm lại những kỉ niệm hạnh phúc? Hoặc tiêu cực - cơ hội để sửa chữa hoặc né tránh những kỉ niệm buồn?

  • Điều gì ở bạn sẽ luôn luôn giữ nguyên, không bao giờ thay đổi dù chỉ một li? Sắc tội? Trí thông minh? Chiều cao? Tính cách? Phẩm chất? Tại sao điều đó là lại là thứ làm nên con người bạn? 

  • Bạn có một ý tưởng/suy nghĩ/niềm tin/sở thích nào mà điều ấy thuộc thiểu số so với xã hội không, hay nói đúng hơn là bạn cảm thấy ổn nhưng người khác thì không? Sao bạn lại gắn bó với ý tưởng/suy nghĩ/niềm tin/sở thích ấy trong khi người khác thì ngược lại?

  • Bạn sợ và không sợ cái gì? Tại sao?

  • Điều gì bạn sở hữu mà bạn cho là đáng quý nhất với bản thân? Liệu đó có phải là đồ vật đầu tiên bạn sẽ cầm và mang ra khỏi nhà nếu nhà bạn bị cháy hay không? Câu chuyện đằng sau đồ vật này là gì? Sao nó lại có giá trị với bạn đến thế?

  • Tài năng hay khả năng nào mà bạn không thể sở hữu nhưng lại rất muốn có được nó? Đó có phải là điều mà bạn chưa dám thử bao giờ hay không? Hay là bạn đã có ý định thực hiện/sở hữu nó trong tương lai rồi?

  • Khi lớn lên, bạn muốn giữ những thói quen truyền thống nào cho bản thân và thói quen nào thì bạn sẽ bỏ đi? Tại sao?

Brainstorm 05: Tìm ra đặc điểm hoặc tính cách rồi truy về nguyên nhân

  • Ba tính từ mà bạn dùng để miêu tả bản thân là gì? Tại sao lại là 3 từ này? Từ nào trong ba từ này là điều mà bạn cảm thấy tự hào nhất? Lần cuối cùng mà bạn có cơ hội thể hiện 3 nét tính cách này là khi nào? Khi đó bạn đang làm gì, ở trong hoàn cảnh nào?
  • Bạn thân của bạn sẽ nói gì về bạn? Cha mẹ bạn sẽ miêu tả bạn như thế nào? Liệu những gì mà họ nói về bạn có trùng với những gì mà bạn nghĩ về bản thân hay không? 

  • Việc thường ngày nào mà bạn cảm thấy là bạn giỏi nhất? Ai đã dạy bạn làm điều đó? Bạn có kỉ niệm nào đáng nhớ với nó không? Khía cạnh nào của việc này mà bạn cảm thấy là bạn hoàn hảo?

  • Tưởng tượng một ngày nào đó bạn sẽ trở thành người nổi tiếng. Nếu thế, bạn nghĩ bạn sẽ nổi tiếng vì điều gì? Nổi tiếng vì giúp được nhiều người khỏi khó khăn? Nổi tiếng vì những thành tựu trong kinh doanh hoặc chính trị? hay là khả năng vận động thể thao? Hoặc do tài năng thiên bẩm như hát, múa? Nếu có cơ hội được phát biểu khi nổi tiếng, bạn sẽ cảm ơn những ai vì họ đã có công giúp bạn có được ngày hôm nay?

  • Bạn thích điều gì nhất ở bản thân? (Câu hỏi này hoàn toàn khác với câu ‘Bạn cảm thấy tự hào về điều gì nhất’ bởi đây là điều ở bản thân mà mỗi khi nhắc đến, điều đó sẽ làm bạn mỉm cười. Bạn có thể miêu tả, thuật lại một thời điểm hay sự kiện nào đó mà điều này đã có tác dụng hay không?
     



Biến 35 câu hỏi kia trở thành một Essay Topic triển vọng

Bạn đã đi qua mọi cung bậc cảm xúc để trả lời các khía cạnh của bản thân như kỉ niệm, trải nghiệm, suy tư, tham vọng,... Và đây là lúc để gắn kết những nhánh cây đó để tạo thành một thân cây lớn hơn. Bạn sẽ phải làm gì để đưa 35 câu hỏi trở về thành một topic mà thôi?

Cho bản thân thời gian. Cất chúng đi một vài ngày và sau từng đấy ngày, hãy đọc lại những gì được hỏi và những gì mình đã trả lời bằng một con mắt và trí não tươi mới hơn. Bạn sẽ có khả năng xâu chuỗi vẫn đề tốt khi mà đầu óc được thoải mái, không bị tồn đọng hay vương vấn gì. 

Tìm ra những gì nổi bật nhất. Khi đọc lại những gì đã trả lời cho 35 câu hỏi, hãy thực hiện hai điều sau nhé: 

  • Gạch đi những idea mà không trùng với suy nghĩ của bạn ở hiện tại, hoặc là bạn không cảm thấy thích chúng lắm. 

  • Khoanh tròn hoặc tô màu những topics mà bạn cảm thấy vẫn giữ được sự thú vị khi đọc chúng lần hai. 

Tại sao lại có bước này? Bởi bạn phải đặt mình vào thành viên của HĐTS. Nếu chính bạn đọc lại câu chuyện của mình mà còn không thấy nó đủ thú vị, thu hút hay hứng thú thì HĐTS, người phải đọc đi đọc lại hàng trăm bài luận mỗi ngày với các chủ đề trùng nhau, họ sẽ cảm thấy sao với bài luận của bạn. Phải không? 

Lặp lại quy trình trên một lần nữa. Để tìm ra được topics mà bạn cảm thấy hứng thú cũng như có triển vọng nhất để phát triển thành một bài luận 650 từ, chinh phục được những cái đầu khó tính thì bạn phải có nhiều công cuộc sàng lọc hơn nữa. 

Tin vào bản năng của mình (nhưng phải được tư vấn từ người thứ hai). Đến bước này thì bạn đã có từ 5 - 7 topics mà bản thân thấy ưng ý nhất. Bây giờ sẽ là thời gian dành cho sự thật. Hãy thử tưởng tượng bạn đang thuyết trình ý tưởng đấy cho bản thân (một người lạ) và đánh giá công tâm về nó như một khán giả thực thụ, bạn sẽ tìm ra câu trả lời và thu hẹp được số lượng topics. Nếu có counselor riêng, bạn có thể mời cô/thầy tham gia trực tiếp vào bước này để tăng độ chính xác cho những quyết định mà mình đưa ra. 

Phát triển những topics được chọn và đánh giá xem cái nào là ổn nhất. Ở bước này, chỉ có một cách chắc chắn nhất để “evaluate” được ý tưởng mà bạn chọn có “ăn” hay không, đó chính là viết ra dàn bài (out-line) và bản nháp (draft) cho từng ý tưởng. Sau đó, sử dụng mọi nguồn lực mà bạn có (đương nhiên, phải là nguồn lực tin cậy và có chuyên môn) như bạn bè, gia đình, thầy cô giáo, người hướng dẫn để chọn ra bản draft nào sẽ được chọn để phát triển lên thành Personal Statement hoàn chỉnh. 

Trên đây chính là cận cảnh toàn bộ quy trình “brainstorm” ý tưởng cho bài luận du học Mỹ mà HOLA Academy muốn giới thiệu tới các em học sinh. Mong rằng bài viết này sẽ có ích với các em, nhất là những ai đang loay hoay với bài luận của mình và có nhu cầu tự bản thân hoàn thiện Personal Statement cho bộ hồ sơ du học. 

Nguồn tham khảo: PrepScholar. 

Biên dịch: Sơn Đỗ.