Nếu bạn đang trong nhắm tới việc nộp đơn vào một chương trình Tiến Sĩ, chắc hẳn bạn đã bắt đầu nghĩ tới việc viết bản đề xuất nghiên cứu. Đây là yêu cầu cần thiết cho cả những người nộp đơn vào chương trình PhD theo dự án hoặc cần phải tự đề xuất ý tưởng nghiên cứu riêng của mình (giống như những chương trình PhD ở Anh hay Châu Âu nói chung). Hoặc có thể bạn đang là nghiên cứu sinh ở năm thứ nhất của giai đoạn viết luận án, thông thường các chương trình hay hỏi các ứng viên cung cấp một bản đề xuất nghiên cứu trong vòng 6 tháng đầu khi tham gia chương trình. Dù bạn đang ở giai đoạn nào, post này sẽ có ích cho bạn vì mình sẽ chỉ ra những lỗi sai phổ biến nhất khi viết bản research proposal để giúp bạn hoàn thành chỉn chu tài liệu này.

Bản đề xuất nghiên cứu (research proposal) là 1 tài liệu dài 1500-3500 từ trong đó ứng viên cần phải cố gắng thuyết phục được người cấp tài trợ (funding) cho dự án đó 3 điều:
1. Việc mình định làm gì gì?
2. Vì sao câu hỏi nghiên cứu (research question) của mình lại quan trọng?
3. Vì sao đề xuất giải quyết của mình lại có giá trị?

Nghe dễ nhỉ? Thực ra khi tiến hành thật thì sẽ không rõ ràng như thế được ngay đâu. Sự thật là nó thậm chí còn có thể trở nên khá khó hiểu nữa ấy. Mình biết thế bởi vì mình đã từng vật lộn để nhào nặn ra được đề xuất của mình khi đang học cao học. Mình thì hơi may mắn chút là không cần phải có bản proposal thì mới được nhận vị trí nghiên cứu sinh và được cho 6 tháng đầu của quá trình viết luận văn để lên được bản kế hoạch cho 3 năm tới. Nhưng nhiều chương trình PhD (hay thậm chí là cả Master nghiên cứu) sẽ yêu cầu một mục tiêu nghiên cứu chi tiết rõ ràng tại thời điểm nộp đơn để thuyết phục được giáo sư hướng dẫn nhận bạn làm nghiên cứu sinh. Ngay cả khi chương trình không yêu cầu, thực sự vẫn sẽ tốt hơn nếu bạn có thể tự lên kế hoạch rõ ràng cho bản thân về ý định làm nghiên cứu của mình khi nộp đơn. Khi bạn càng rõ ràng về ý định của mình, bạn sẽ càng có cơ hội cao hơn để hoàn tất chương trình thành công. Khả năng hoàn tất chương trình đúng hạn là một yếu tố mà đa phần các chương trình tiến sĩ tìm kiếm ở 1 ứng viên.

Mình sẽ chỉ ra 6 lỗi sai phổ biến nhất thường gây cản trở cho bản đề xuất của mình khỏi sự hoàn hảo trong một bộ hồ sơ nộp cao học. Ngoài ra ở cuối, mình còn Bonus thêm 3 lỗi nữa, nên các bạn hãy theo dõi tới cùng nhé.

#1 Câu hỏi nghiên cứu không rõ ràng

Lỗi sai nghiêm trọng nhất của bất kỳ bản đề xuất nghiên cứu nào đó là không đạt được mục tiêu chính của nó. Mục tiêu càng khó để đạt hơn khi ngay từ đầu bạn đã không biết mục tiêu ấy là gì. Khi mình còn là Nghiên cứu sinh ở Hà Lan đã có cơ hội được chấm luận văn của các sinh viên cao học. Khi ra thành luận văn hoàn chỉnh thì đa phần đều hay, nhưng chính những bản proposals để tạo nên những luận văn đó lúc đầu lại mắc phải lỗi ấy là không có định hướng rõ ràng tẹo nào hoặc bị nói càm ràm quá nhiều mà không tập trung vào 1 câu hỏi nghiên cứu cụ thể. Ở những bản đề xuất đó, thường câu hỏi nghiên cứu không được định nghĩa rõ ràng và cái tầm của nó thì quá là rộng. 

Bạn hãy cố gắng thu hẹp câu hỏi lại bằng cách khoanh vùng đối tượng nghiên cứu (là ai, tuổi tác, giới tính), địa điểm, thời gian khảo sát, v.v...Định nghĩa rõ ràng cho bản thân trước tất cả những khái niệm (thông thường là những danh từ) xuất hiện trong câu hỏi của bạn. Hãy chú ý tới khoảng thời gian hữu hạn mà bạn có để thực hiện dự án (ví dụ: nếu là làm PhD, bạn sẽ chỉ có khoảng 3-4 năm để sản xuất ra 3-4 bài báo khoa học). Một kế hoạch thiết thực sẽ có khả năng thuyết phục được giáo sư nó có thể đạt được những gì cao hơn.

#2 Không nêu bật vấn đề

Một vài người không thể xây dựng được bối cảnh phù hợp để tạo khung cho câu hỏi nghiên cứu. Bạn đừng vội vàng nhảy vào đưa ra câu hỏi rồi đề xuất nọ kia mà không nêu bật được vấn đề trước đó. Nếu bạn không miêu tả được có vấn đề gì đang xảy ra ở hiện tại, nó đang ảnh hưởng tới ai và nhiều như thế nào, người đọc sẽ không thể hiểu tính cấp thiết của vấn đề và càng không hiểu vì sao lại cần phải tìm hiểu về chủ đề này làm gì cả. Tệ hơn, nhiều sinh viên chỉ chọn 1 chủ đề vì trông nó có vẻ hay hay hoặc có vẻ không khó lắm để đào gót vào mà thực sự chả buồn ghi nhận hay cố gắng giải quyết một vấn đề thực tại nào.

#3 Không có đóng góp sáng tạo

Nhiều sinh viên không thể thuyết phục được giáo sư rằng đề án của họ xứng đáng được thử làm vì không chỉ ra được một đóng góp mới nào mà dự án đó đem lại. Bạn đừng lo sợ nghĩ rằng mình phải hoàn toàn định nghĩa lại ngành của mình bằng việc đạt giải Nobel, nhiều người bị bế tắc trong suy nghĩ tham vọng là họ cần có 1 ý tưởng đột phá để trở nên original. Bạn chỉ cần 1 ý tưởng có giá trị thôi. Đã có ai nghiên cứu về chủ đề này trước bạn chưa? Nếu chưa, xin chúc mừng vì bạn sẽ là người đầu tiên. Nếu rồi, bạn có thể tiếp cận chủ đề tương tự nhưng từ một góc độ khác hay không? Kết quả mà bạn dự kiến sẽ đạt được đó khác như thế nào với những nghiên cứu đi trước? Bạn nên phân tích những bài nghiên cứu trước đây mà làm cùng chủ đề với mình để tìm được điểm mà những bài đó hẵng còn bỏ sót và làm thế nào dự án của bạn có thể “lấp đầy chỗ trống” này.

Thêm nữa là hãy nhìn xa trông rộng. Mặc dù nghiên cứu thì đúng là chỉ viết ra chủ yếu cho cộng đồng khoa học đọc là chính, ngày nay càng ngày càng có nhiều nhu cầu cho việc phổ cập khoa học ra thực tiễn xã hội. Vì thế khi lên plan cho nghiên cứu của mình, bạn đừng nên chỉ tập trung vào việc trình bày nó tới những người đồng môn trong giới khoa học. Một dự án nghiên cứu có ý nghĩa là 1 dự án có tầm ảnh hưởng rộng ra ngoài xã hội.

Mình biết nhiều sinh viên hay nghĩ là mình là ai chứ mà đòi nghĩ ra được một đóng góp gì mới?? Mình đã học đủ biết đủ về chủ đề này chưa mà đòi?? Nhiều sinh viên thì sẽ để dành tới tận cuối cùng của bản đề xuất mới nói đóng góp của họ là gì, như thể 1 cách đề viết kết bài. Bạn đừng bận tâm quá nhiều về chuyện biết đủ hay chưa đủ. Rõ ràng là bạn đã dành một lượng thời gian đáng kể để đọc và đọc và đọc về ô nhiễm rác thải nhựa. Điều đó đủ khiến bạn hiểu biết hơn đa phần mọi người khi nói tới nguồn gốc, hay ảnh hưởng xấu, hay những giải pháp tiềm năng cho vấn đề rác thải nhựa rồi. Lý tưởng nhất là bạn nêu đóng góp của mình ở phần cuối của mục Introduction, sau khi bạn đã nêu rõ câu hỏi nghiên cứu và các mục tiêu làm dự án là gì. Cứ đơn giản thôi, bạn chỉ cần một câu ngắn kiểu “Đóng góp mới của tôi tới những nghiên cứu về nhóm ngành lao động không chính thức là ...”.

#4 Trích dẫn thiếu hợp lý

Một bản proposal thành công thông thường sẽ cần không dưới 10 nguồn trích dẫn học thuật (cả sách cả bài báo khoa học) cho mỗi 1000 từ. Tốt nhất là nên sử dụng những nguồn mới nhất trong khoảng 1-2 năm vì nó sẽ là những bài nghiên cứu cập nhật nhất về những vấn đề nổi cộm hay những phương pháp nghiên cứu khoa học tân tiến. Những nguồn từ 3-5 năm trở lên được tính là những bài đã cũ. Bạn hoàn toàn có thể trích dẫn từ những bài đó, thậm chí có những bài từ những năm 1800 1900, những bài thuộc dạng classics kinh điển của ngành, và chúng vẫn có giá trị đặc biệt. Chỉ là nên có thêm cả những bài mới để xác thực hơn với bối cảnh hiện đại thôi.

Nếu có thể thì bạn hãy tìm đến và nói chuyện với chuyên gia trong lĩnh vực đó (ví dụ như giáo sư hướng dẫn luận văn nghiên cứu của bạn ở đại học chẳng hạn) trước khi bắt tay vào viết phần literature review. Ngoài việc có thể giúp mình thẩm định cái list các nguồn tài liệu mình đã lựa chọn thì các giáo sư còn có thể gợi ý thêm những nguồn hợp lý nhất và đảm bảo chất lượng uy tín khoa học nữa. Bạn sẽ rút ngắn được 1 khoảng thời gian đáng kể và không bị chìm đắm trong mớ tài liệu nhiều như sóng đại dương. Đương nhiên là phần literature review trong bản proposal không cần phải siêu đầy đủ, đó là nhiệm vụ trong bản luận văn thật sau này. Nhưng thất bại trong việc trích dẫn những tác giả chính trong ngành có thể khiến các giáo sư hướng dẫn PhD tương lai (những người sẽ đọc và đánh giá proposal của bạn) có thể hoài nghi về tính đáng tin cậy của proposal đó và cả khả năng làm research của bạn nữa.

Nhưng đề cập đến quá nhiều nguồn khác nhau trong proposal cũng không phải là tốt hẳn. Một số người chỉ thả tên tất cả các nguồn họ thu thập được để cho trông có vẻ mình đọc từ nhiều nguồn ý. Hãy nhớ mục đích chính của 1 bản proposal như mình có chia sẻ là thuyết phục được người đọc rằng ý tưởng của mình thực sự quan trọng. Thực chất bạn không cần phải viết 1 bản proposal dài thì mới thuyết phục. Thay vì đó hãy nghĩ cách sử dụng những nguồn tài liệu chất lượng và dùng 1 cách chiến lược để gây dựng lòng tin từ người đọc rằng không chỉ có bạn mà những key authors khác cũng đã bàn đến chủ đề này.



#5 Phương pháp nghiên cứu thiếu rõ ràng

Một bản đề xuất nghiên cứu thuyết phục là 1 bản có thể làm rõ việc câu hỏi nghiên cứu sẽ được trả lời thế nào. Nếu một người không vẽ ra được 1 bản kế hoạch chi tiết cụ thể để hướng tới việc đạt được câu trả lời đó thì cái câu hỏi research question đặt ra ban đầu cũng chỉ là 1 câu hỏi viển vông vu vơ mà thôi.  

Giáo sư hướng dẫn PhD của mình hồi đó có nói là việc quan trọng nhất của phần Methodology trong bài proposal/hay bài nghiên cứu hoàn chỉnh đó là phải miêu tả rõ từng bước mình định sẽ thực hiện nghiên cứu của mình đến mức mà người khác có thể bắt chước làm lại theo hoàn toàn được nếu như họ muốn tìm hiểu về vấn đề tương tự như của mình. Giống như khi bạn đọc 1 tờ hướng dẫn sử dụng lò nướng chẳng hạn. Mình sẽ rất là bực mình nếu tờ hướng dẫn đấy sơ sài đọc xong chả biết bấm nút nướng gà thì khác với nút nướng bánh thế nào ý. Hay có lúc nào mà bạn phải chỉ đường cho người khác hoặc là hướng dẫn cho một em bé làm 1 việc gì đó, bạn sẽ thấy ngay người nghe sẽ hoàn toàn bị lạc lối hoặc không muốn nghe mình nói nữa nếu mình chỉ dẫn khó hiểu vòng vo. 

Tip của mình cho các bạn là có thể nghĩ chia nhỏ ra thành 2 bước:

  • Bước 1: Thu thập dữ liệu 

Mình định sẽ thu thập mẫu bằng cách nào? Khảo sát điều tra hay phỏng vấn hay đọc rất nhiều các bài nghiên cứu cũ hay tìm dữ liệu đã thu thập sẵn (ví dụ: trên trang của chính phủ chẳng hạn). Rồi khoanh vùng mẫu của mình sẽ có bao nhiêu đối tượng? Mình dự kiến sẽ đạt được bao nhiêu phản hồi từ số người mình đã khoanh vùng đó?

  • Bước 2: Phân tích dữ liệu     

Mình định dùng mô hình hay phương pháp phân tích nào để phân tích dữ liệu vừa thu thập ở bước 1. Vì sao mình lại chọn phương pháp đó. Miêu tả quá trình xử lý dữ liệu đó sẽ diễn ra như thế nào.
 

#6 Lên kế hoạch thiếu sót

Nên nhớ là các bạn sẽ chỉ có 4 năm để viết luận văn Tiến sĩ mà thôi. Nếu ở giai đoạn làm đề xuất mình k plan trước hay k có 1 cái plan tốt thì kể cả idea của mình có mới có original đến mấy cũng không dễ gì mà hoàn thành được nó. 

1 tip mình thấy hiệu quả đó là có hẳn 1 section trong proposal để lên dàn ý hay bố cục của luận văn. Sau khi viết phần literature review và Methodology xong, bạn có thể nói ra bạn định sẽ bố cục bài luận văn hoàn thiện thế nào và càng chi tiết càng tốt. Lên kế hoạch để phát triển các chương của luận văn dựa trên câu hỏi nghiên cứu hoặc mục tiêu nghiên cứu. Mỗi chương sẽ là 1 bài báo để đăng lên tạp chí. Vậy nên cái tên của mỗi bài sẽ là title cho từng chương luận án và khi xâu chuỗi các bài lại với nhau có thể sẽ tạo ra 1 quyển luận văn với 1 câu chuyện thống nhất liền mạch.

Tip thứ 2 đó là có 1 khung thời gian cho việc viết luận án tương lai. Mình học được cách này từ 1 người đồng nghiệp cùng làm PhD lúc đó ở Hà Lan. Bạn ý chỉ cho mình 1 cái bảng Excel trong đấy có 4 dự án (tương đương với 4 bài) mà bạn ý cần phải hoàn thành cộng với từng bước tiến hành cho từng dự án. Bạn ý plan mỗi dự án sẽ mất 1 năm để làm rồi chia đầu công việc ra theo từng tháng. Sau đó thì bạn ấy tự đặt ra deadline cho bản thân. Ví dụ đến tháng nào bạn ý aim là hoàn thành literature review, có deadline rõ ràng thì bạn ý sẽ tuân thủ đúng và push bản thân mình hoàn thiện cho đúng deadline. Khi làm PhD sẽ không ai bảo bạn phải làm cái gì và lúc nào cần làm xong, thế nên mình thấy cần người đó sẽ phải cực kì tuân thủ và tự đốc thúc bản thân để làm việc hiệu quả. Một cách để làm được điều đó là in cái bản excel đó ra dán ở chỗ bàn làm việc của mình để ngày nào mình cũng thấy nó. Nó sẽ nhắc nhở mình theo đúng kế hoạch. Đương nhiên là sẽ có lúc này lúc nọ và mọi việc của năm 3 sẽ k diễn ra đúng như kế hoạch từ năm 1. Nhưng nhìn tổng thể lại thì vẫn sẽ không bị đi chệch quá xa khỏi plan và 1 bản kế hoạch tốt thực ra đã phải tính dôi ra 1 chút cho việc này việc kia rồi.

Đây là ví dụ của khung thời gian:

 

BONUS:

#7 Lỗi chính tả/ ngữ pháp

Một bài viết với nhiều lỗi chính tả/ngữ pháp sẽ ngay lập tức cho thấy tác giả của nó kém tầm đến mức nào. Thêm nữa, đề xuất nghiên cứu là một bài viết học thuật và vì thế, những loại lỗi đó thậm chí sẽ còn bị đánh giá nặng hơn nhiều lần. Đáng tiếc là nhiều tác giả vẫn mắc các lỗi như đánh vần sai từ, lỗi dấu câu, hoặc câu/đoạn văn dài lê thê không hiểu nổi. Những lỗi đó có thể làm hỏng thậm chí là ý tưởng độc đáo nhất. Bạn có nhiều thời gian để viết và đánh bóng bài này, nó không phải là một bài kiểm tra mà bạn phải ngồi nặn ra 2000 từ trong 2.5 tiếng. Nên bắt buộc hãy đọc check lại hoặc nhờ ai đọc giúp để đảm bảo là mình không mắc mấy lỗi chính tả hay ngữ pháp vớ vẩn nào.

#8 Đạo văn

Đây có lẽ là lỗi hiển nhiên bởi hầu hết các chương trình dạy viết học thuật ở các đại học đều phải nhấn mạnh việc đạo văn sẽ bị phạt nghiêm khắc, nhưng vẫn cần phải nhắc lại nó thêm một lần nữa. Khi viết 1 bài học thuật, sẽ có lúc bạn cảm thấy rất muốn “mượn” một phần từ bài người khác, nhất là những lúc đang vội để chạy kịp deadline chẳng hạn. Nhưng đừng bao giờ phạm phải lỗi sai chết người là mượn mà không ghi chú chính chủ của bài đó. Với những câu mà bạn sao chép y nguyên từ bài gốc, hãy nhớ dùng dấu nháy “ ”. Và cũng nên tiết kiệm dùng mấy câu quote trực tiếp kiểu như vậy. Bạn không muốn người khác nghĩ bản proposal của mình chỉ là sản phẩm copy từ những người khác. Hãy tập viết lại theo ý hiểu của mình thay vì copy trực tiếp. Việc đó sẽ giúp bài của bạn nghe giống là của bạn hơn và ít giống người khác đi.

#9 Quá cầu toàn

Dĩ nhiên là bạn sẽ cần phải siêu cẩn trọng tới bất kì những gì mình đặt bút viết. Suy cho cùng thì bản đề xuất này sẽ là tác phẩm của bạn, mang dấu ấn của bạn và thể hiện bạn nghiêm túc tới cỡ nào trong cuộc khám phá học thuật tương lai. Nhưng điều đó không có nghĩa bạn phải hoàn hảo trong mọi thứ. Bạn sẽ rất dễ bị lún sâu vào 1 chỗ trong khi quên mất rằng bạn cần hoàn tất cả bản proposal thì mới đủ điều kiện để xét duyệt hồ sơ được. Khi bạn cảm thấy mình đã đọc quá nhiều quá lâu thì hãy dừng lại. Phân tích những gì bạn vừa đọc có thể sẽ giúp tạo ra những suy ngẫm mới. Đào sâu hơn, không phải rộng hơn. Nhiều người bị mắc kẹt ngay từ đầu vì họ không rõ liệu câu hỏi nghiên cứu của mình có đủ cụ thể và rõ ràng hay chưa. Ngày trước mình cũng đã từng như thế. Mình nhớ phải vật vã tới 3-4 tháng để tìm được 1 câu hỏi nghiên cứu sau ti tỉ những thay đổi chỉnh sửa. Vì cứ khi mình đọc 1 bài báo khoa học nào đó, nó lại dẫn mình tới 1 bài khác cùng chủ đề nên mình cứ đọc rồi đọc và càng cảm thấy như thể mình chưa đọc đủ tất cả những gì mình đáng lý phải đọc ấy.

Khi bạn mới viết bản nháp đầu cho bản đề xuất, đừng bận tâm quá về lỗi chính tả. Dù là lỗi nghiêm trọng, nhưng cái đó sửa sau cũng được. Quan trọng là bạn hoàn chỉnh được cái ý chính “big picture” trước đã.

KẾT

Mình hi vọng là bài viết này giúp được các bạn trong việc nắm bắt được những hố đen để tránh không thụt vào khi viết bản đề xuất nghiên cứu. Bạn cứ yên tâm là việc phạm lỗi là hoàn toàn OK nhé, miễn là mình có thể bắt được lỗi thì mình sẽ có thể sửa chúng thôi. Dù đúng là bản đề xuất chỉ là 1 bài viết ngắn, và rất thường xuyên là bản luận văn hoàn thiện cuối cùng của tấm bằng thạc sĩ hay tiến sĩ có khi sẽ chả giống tẹo nào với kế hoạch đề ra trong proposal lúc đầu, nhưng một bản đề xuất chỉn chu sẽ vẫn là một dấu hiệu tuyệt vời để nhận biết một nhà nghiên cứu tiềm năng tương lai và vì thế xứng đáng được đầu tư công sức suy nghĩ lên kế hoạch sớm.

Bạn có thể xem và nghe lại các nội dung trên dưới dạng vlog trên kênh youtube, mình sẽ để link ở đây nhé!

Ngoài ra mình cũng đang mở một lớp học nhỏ về chuẩn bị hồ sơ để đi du học nói chung và săn học bổng nói riêng, nếu quan tâm bạn có thể tìm hiểu thêm ở đây.

Theo dõi các bài viết của mình ở fanpage facebook Geeky Gradlife để luôn update những thông tin mới nhất và hữu ích về học và học bổng Thạc sỹ nha!

Hẹn gặp lại các bạn!!!